ว่านแท้-ว่านปลอม และว่านนอกกบิลว่าน (ตอนที่ ๓ ตอนจบ)

๗. ว่าน แท้จริงคือตำแหน่งของพืช

ที่เหนือกว่าพืชทั้งหลาย เหมือน นายร้อย นายพัน นายพล พระยา หรือเจ้าพระยา คุณหญิง ฯลฯ ซึ่งเดิมทีก็มาจากคนธรรมดาที่ประกอบด้วยความดีความชอบแล้วได้เลื่อนชั้นยศ ว่านเองก็เช่นกัน หากยาหรือพืชตัวใดมีความโดดเด่นมากๆ ก็จะถูกเรียกหรือตีค่าเป็น “ว่าน” ขึ้นมา (ซึ่งยังมีอีกคำที่ใช้เรียกพืชพิเศษคือ “ปู่เจ้า” ส่วนมากมักใช้เรียกต้นยาที่มีความพิเศษ ซึ่งมีบางต้นที่เป็นว่านด้วย เช่น ปู่เจ้าสมิงไพร เป็นต้น) ความเหนือของว่านนั้นอาจเหนือด้วย

        ๗.๑.โดดเด่นสารเคมี (สรรพคุณทางยา) คือมีการคัดสรรค์เชิงยาแล้วพบว่าโดดเด่นกว่าตัวอื่นๆเลยเรียกว่า “ว่าน” ซึ่งเราจะพบเห็นได้ทั่วไปในพืชชนิดไหนที่มีสรรพคุณดี ก็จะปลูกไว้ใกล้ตัว เพื่อให้หยิบหาใช้ได้ง่าย จัดเป็นยาสามัญประจำบ้าน ก็มักจะเรียกว่า “ว่าน” เสมอๆอย่างเช่น ว่านหางจระเข้ ว่านกาบหอยแครง เป็นต้น

         ๗.๒.โดดเด่นด้วยอาคม ผ่านการเลี้ยงและปลุกเศกด้วยอาคมจนแก่กล้าโดดเด่นกว่าพืชชนิดเดียวกันที่พบในป่าทั่วไป เรื่องนี้เป็นเครื่องยืนยันข้อความที่มักพบในตำราโบราณว่า “ว่านที่ใช้ได้คือว่านที่เลี้ยงสืบต่อมากันเป็นทอดๆ” เพราะมีการปลุกเศก หรือประกอบพิธีมาซ้ำแล้วซ้ำเล่านับหลายชั่วอายุคนนั่นเอง

ด้วยเหตุนี้นักเลงว่านที่รู้จริงหลายท่าน ในการเล่นหาว่านจึงเสาะแสวงหาแต่ “ว่านเก่า” “ว่านชั้นครู” “ว่านเนื้อครู” คือ ว่านตัวเดิมที่มีการเล่นหาจากรุ่นสู่รุ่น ไม่ค่อยจะสนใจว่านจากป่าสักเท่าใด หรือไม่ค่อยสนใจว่านจากตลาดต้นไม้ เพราะเข้าใจว่าว่านหลายๆตัวในปัจจุบันหากเสาะหาจากตลาดต้นไม้ จะได้ว่านจากป่าหรือไม้ลูกผสม ไม้นอกมาแทน แถม “เลือดยังไม่นิ่ง” คือลักษณะเอาแน่นอนไม่ได้ อย่างพะตะบะที่ได้จากจตุจักร บางปีมีเส้นใบแดงบางปีก็ไม่มี  หรืออย่างว่านตระกูลบัวดิน เพราะบัวดินมีการนำเข้าจากต่างประเทศมากและมีการผสมพันธ์ข้ามสีดอกไปมา (ซึ่งเป็นความสนุกในกลุ่มรักบัวดินเขา แต่ทางว่านจะไม่ทำ) แล้วขยายพันธ์ด้วยการเพาะเมล็ด การผสมเพื่อเล่นสีนี้เองจึงทำให้คุณค่าของคำว่า “ว่าน” จืดจางไป

นักเล่นว่านที่เก๋าเกมส์จึงรู้ว่า “ว่านราคาแพงจากมือนักเล่นว่านชั้นครูเพียงต้นเดียว อาจมีคุณค่ากว่าว่านราคาถูกจากท้องตลาดนับสิบต้น”

๘. ว่านต้นเดียวกันหากเลี้ยงคนละอย่างจะกลายเป็นคนละตัวไป

อย่างเช่น ว่านหมูกลิ้ง ซึ่งทาง จ.เชียงใหม่บางพื้นที่ ใช้ในทางคงกระพันโดยให้ไก่กินก่อนตี ก็คือว่านเสน่ห์จันทอง ที่ทางภาคกลางใช้ทางเมตตา ว่านนารายณ์ทรงสุบรรณ(สายป้าช่วย)ที่ใช้ในทางคงกระพันคือตัวเดียวกันกับว่านนะหน้าทองที่ใช้ในทางเมตตา (มีทริคการเช็คนะครับจับยัดมั่ว เซียนจริงๆเขาดูออก) ว่านโพลงทางสายอีสานใต้(เขมร)กับว่านหนุมานนั่งแท่นทางสายภาคกลาง ก็คือว่านตัวเดียวกันแต่แตกต่างกันที่เทคนิคการคัดสายพันธ์(ความลับครับ)และกรรมวิธีการเลี้ยงดู ดังนั้นการเลี้ยงว่านหากได้มาในชื่ออะไร ใช้ในทางอะไรให้เลี้ยงและเศกด้วยวิชาของสายนั้นๆ และให้เข้าใจว่าเป็นตัวนั้นๆตามชื่อดั้งเดิมของตัวมันเอง อย่าบังอาจฉลาดเกิน ไปเปลี่ยนทางสายครูของเขา โบราณท่านเรียกว่า “หนังสือก้อม ต่างคนต่างมี เรียนมาแบบไหน(ได้ว่านมาแบบไหน)ให้ใช้อย่างนั้น”

๙. การเล่นว่านจึงมิใช่ตีกรอบจนเกินไปหรือมิใช่เสรีย์จนเกินไป

ต้องมีการสอบทานได้โดยหลักการทางวิชาการ ด้วยหลักการทางสายวิชาต่างๆ หากตั้งขึ้นมาลอยๆโดยหาสาระจับต้องไม่ได้ ไม่มีใครเขายึดถือเล่นหากับเราด้วย ก็นับเป็นเพียง “ว่านกูตั้งเอง” ซึ่งในวงการว่านและนักวิชาการว่านมักไม่ให้การยอมรับ เพราะจะทำให้วงการว่านเสื่อมความศรัทธา และอาจซบเซาลงอย่างมากในอนาคต ซ้ำรอยประวัติศาสตร์เดิมเมื่อครั้งยุคว่านบูมสุดๆและซบเซาลงอย่างรวดเร็ว ในราวๆ พ.ศ. ๒๕๒๒

๑๐. ว่านบางตัวเกิดจากการคัดลักษณะเฉพาะ

อย่างเช่น ว่านพญาไก่แดง ที่เล่นหากันในสายป้าบุญช่วย ก็เกิดจากการคัดว่านกลุ่มไก่แดงสายพันธ์ภาคเหนือ ที่มีความแดงจัดและคัดจนได้สายพันธ์ “เลือดนิ่ง” คือไม่ว่าสภาพอากาศในแต่ละปี หรือแต่ละที่จะเป็นอย่างไร ความแดงของต้นก็ไม่จางหายไป หรืออย่างว่านเสน่ห์จันทน์หอม กับว่านเปราะหอม ที่คัดแยกจากต้นแม่เดียวกันที่มีความแตกต่างกันในรายละเอียด ทำการคัดจากรุ่นสู่รุ่นจนได้ว่าน ๒ ต้นที่แตกต่างกัน

หรืออย่างการคัดว่านดอกทองกระเจาตัวผู้-ตัวเมียที่คัดจากกลุ่มว่านจากแหล่งเดียวกัน ที่มีเส้นกลางใบแดง(ตัวผู้) กับตัวที่ไม่มีเส้นกลางใบ(ตัวเมีย) โดยคัดเแยกต้นกระเทย (ผสมๆ สีไม่เด่น) เอาไว้ใช้งาน เช่น ทำยา หรือแม้แต่ขาย (เป็นความจริงอันเจ็บปวดครับ คนที่เล่นว่านมาไม่นานอาจจะยังไม่ทราบว่า ว่านตลาดที่ราคาถูกๆส่วนหนึ่งที่ขายกัน คือว่านชั้นรอง หรือตกเกรด เกรดดีจริงๆให้เฉพาะคนสนิทหรือวงในครับ…) และแยกที่เด่นๆเก็บไปเรื่อยๆ เป็นของดีก้นหีบ

๑๑. ว่านปลอมเพราะหยิบผิด กับว่านปลอมเพราะตั้งใจหยิบผิด

จริงๆแล้วหากเราเลี้ยงว่านได้จำนวนมากชนิดสักระยะหนึ่งโดยเฉพาะที่เกิน ๑๐๘ รายการเข้าไปแล้ว การคัดแยกว่าน การแยกกระถาง การจดจำว่านต่างๆจะมีความซับซ้อนสับสนมาก หลายต่อหลายครั้งที่อาจมีการสลับกระถางว่านกันได้ นั่นเป็นตัวบ่งบอกว่าแม้ในตลาดว่านที่พ่อค้า-แม่ค้าว่านมีความชำนาญแล้วก็ตาม ก็มักมีการสลับชนิดว่านที่มีลักษณะคล้ายๆกันได้ (เป็นเรื่องปกติ และควรยอมรับตรงนี้เขาครับ เพราะเขาขายไม่แพง จะเอาอะไรสูงล้ำนักหนา จริงไหม…) อย่างว่านกลุ่มดักแด้ เพชรน้อย เพชรใหญ่ เพชรไพรวัลย์ ลักษณะโดยทั่วไปของหัวเหมือนกันมาก โอกาสที่จะสลับตะกร้าเป็นไปได้สูง หรือแม้แต่การหยิบแล้วบางหัวว่านหล่นปะปนกัน

การเลี้ยงหรือการหามาจากแหล่งธรรมชาติบางทีก็มีการปะปนกัน จึงอาจมีการผิดพลาดกันได้ เรื่องนี้ผู้ซื้อว่านก็ควรจะเข้าใจในข้อจำกัดทางด้านนี้ด้วย มิใช่ว่าพ่อค้าแม่ค้าเสียทุกคนที่เขาตั้งใจจะปลอมว่าน และเพราะบางทีเขาอาจเล่นหาแบบนั้นจริงๆก็ได้ เป็นการเล่นหากันคนละแบบกับคนซื้อ เรื่องนี้ก็ไม่ควรเหมาว่าเขาหลอกลวงเสียทั้งหมดครับ อย่างง่ายๆ ถ้าสังเกตสักนิด “ใจดำ” กับ “ขมิ้นดำ” ในตลาดจตุจักร จะเล่นไม่เหมือนกันในแต่ละเจ้า เขาให้เหตุผลว่าเขาเล่นแบบนี้และใช้แบบนี้มานานแล้ว… ผมเชื่อว่าในวงการว่านปัจจุบันที่ต้องซื้อใจลูกค้าในระยะยาวนั้น คงไม่มีใครกล้าเสี่ยงขายอย่างฉาบฉวยหรือตั้งใจหยิบผิดสักเท่าไร โดยเฉพาะพ่อค้า-แม่ค้ามืออาชีพ เพราะนั่นหมายถึงการทุบหม้อข้าวตัวเอง ไม่คุ้มค่าในระยะยาวแน่

แต่สุดท้าย….ว่าน สมุนไพร ไม้มงคล ตลอดจนต้นไม้ทุกต้น ย่อมมีคุณค่าและความงดงามที่แตกต่างกันออกไป จะเป็นว่านแท้ หรือไม่ผมว่าบางทีมันก็ไม่สำคัญเท่าไรนัก ถ้าเราเลี้ยงแล้วมีความสุข มันก็พอเพียงแล้วใช่ไหมครับ ??… พบกันใหม่ในเรื่องหน้าครับ

อรรถวัติ กบิลว่าน

ทีมงาน: ssbedu.com